१५ वर्षदेखि नेपालमा समाजसेवामा सक्रिय अमेरिकी नागरिक देशनिकालाको तयारीमा, पत्नी र परिवार न्यायको खोजीमा

सुनकोशी समाचार
काठमाडौं । विगत करिब १५ वर्षदेखि नेपालमा विभिन्न सामाजिक तथा मानवीय सेवामा सक्रिय रहँदै आएका अमेरिकी नागरिक पिटर किमलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएर अध्यागमन विभागमा बुझाएपछि उनको नेपाल बसाइ र सम्भावित देशनिकालाको विषय विवादमा परेको छ।
किममाथि केही आरोप लगाइएको र सोही आधारमा उनलाई नेपालबाट अमेरिका फिर्ता पठाउने प्रक्रिया अघि बढाइएको परिवारको दाबी छ। यद्यपि उनीमाथि लगाइएका आरोप, अनुसन्धानको अवस्था तथा देशनिकालाको निर्णयबारे सम्बन्धित सरकारी निकायबाट विस्तृत आधिकारिक धारणा सार्वजनिक भइसकेको छैन।
किमकी पत्नी नीलम बर्देवाले भने उनका श्रीमान्लाई पर्याप्त अनुसन्धान र कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरी देशनिकाला गर्न खोजिएको भन्दै निष्पक्ष छानबिन र न्यायको माग गरेकी छन्।
बर्देवाका अनुसार किम लामो समयदेखि नेपालमा रहेर असहाय तथा टुहुरा बालबालिकाको संरक्षण, शिक्षा र पालनपोषणमा सहयोग गर्दै आएका छन्। हाल उनीहरूको आफ्नै परिवारमा दुई साना बालबालिका रहेका छन् भने उनीहरूको संरक्षणमा रहेका अन्य बालबालिकाको भविष्यसमेत किमको सम्भावित देशनिकालाबाट प्रभावित हुने परिवारको भनाइ छ।
३५ वर्षअघि नेपाल आएकी चुङ्सिम लीको समाजसेवी यात्रासँग जोडिएको सम्बन्ध
करिब ३५ वर्षअघि अमेरिकी नागरिक चुङ्सिम ली स्वयंसेवी नर्सका रूपमा ललितपुरस्थित पाटन अस्पतालमा सेवा गर्न नेपाल आएकी थिइन्। त्यही क्रममा नेपाली नागरिक लोकमणि भण्डारीसँग उनको भेट भएको र पछि उनीहरू वैवाहिक सम्बन्धमा बाँधिएको बताइन्छ।
विवाहपछि लीले नेपाली नागरिकता प्राप्त गरी नेपालमै स्थायी रूपमा बसोबास गर्दै विभिन्न जिल्लाका असहाय तथा टुहुरा बालबालिकाको पालनपोषण, शिक्षा, स्वास्थ्य र संरक्षणमा काम गरेको परिवारको दाबी छ।
यस अभियानमा अमेरिकाबाट पिटर किमले आर्थिक तथा नैतिक सहयोग गर्दै आएको बताइन्छ। पछि ली क्यान्सरबाट पीडित भएपछि किम नेपाल आएर उनको उपचार तथा हेरचाहमा सक्रिय भएका थिए। सन् २०२२ मा लीको निधन भएपछि उनले उनको समाजसेवी अभियानलाई निरन्तरता दिएको परिवारको भनाइ छ।
नेपालमै रहँदा किमले नीलम बर्देवासँग विवाह गरेका छन्। उनीहरूका दुई साना सन्तान रहेको र परिवारले विभिन्न दुर्गम जिल्लाका असहाय तथा टुहुरा बालबालिकाको संरक्षण तथा शिक्षामा समेत सहयोग गर्दै आएको बताइएको छ।
‘श्रीमान्लाई देशनिकाला गरिए परिवार र बालबालिकाको भविष्य संकटमा पर्छ’
किमलाई अध्यागमन विभागले नियन्त्रणमा लिएपछि उनकी पत्नी नीलम बर्देवा आफ्ना साना सन्तानसहित सम्बन्धित सरकारी निकाय धाइरहेकी छन्।
बर्देवाका अनुसार उनी विगत केही दिनदेखि काभ्रेपलाञ्चोकबाट काठमाडौं आएर अध्यागमन विभागमा श्रीमान्को रिहाइ तथा निष्पक्ष अनुसन्धानको माग गर्दै आएकी छन्।
उनले आफ्ना श्रीमान् लामो समय अमेरिकामा रहेर कमाएको सम्पत्तिसहित नेपाल आएको र नेपालमै सामाजिक काम गर्दै आएको दाबी गर्दै कुनै ठोस आधारबिना देशनिकाला गर्न खोजिएको आरोप लगाएकी छन्।
उनका अनुसार किमलाई देशनिकाला गरिएमा आफू, आफ्ना दुई साना बालबालिका र उनीहरूको संरक्षणमा रहेका २४ जना बालबालिकाको भविष्य अन्योलमा पर्नेछ।
बर्देवाले श्रीमान्लाई देशनिकाला गरिए आफूले गम्भीर कदम चाल्न सक्ने चेतावनीसमेत दिएको बताइएको छ। उनको यस्तो अभिव्यक्तिले घटनालाई थप संवेदनशील बनाएको छ। यस्तो अवस्थामा सम्बन्धित निकायले परिवारको अवस्थालाई समेत ध्यानमा राख्दै आवश्यक सुरक्षा तथा मनोसामाजिक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्ने देखिन्छ।
भिसा र देशनिकालाको प्रक्रियामाथि प्रश्न
परिवारका अनुसार किमसँग सन् २०२७ मार्च १६ सम्म वैवाहिक भिसा कायम रहेको अवस्थामा सामान्य उजुरीकै आधारमा भिसा रद्द गरी हतारमा देशनिकालाको प्रक्रिया अघि बढाइएको हो।
परिवारले एउटै प्रकृतिका अन्य विदेशी नागरिकमाथि गरिएको व्यवहारसँग समेत तुलना गर्दै अध्यागमन प्रशासनको निर्णयमाथि प्रश्न उठाएको छ। केही समयअघि अवैध विद्युतीय कारोबारको आरोपमा पक्राउ परेका आठ जना चिनियाँ नागरिकलाई नेपालबाट फिर्ता पठाइएको घटनासँग किमको घटनालाई तुलना गर्दै परिवारले समान कानुनी मापदण्ड अपनाउन माग गरेको छ।
तर किमको भिसा रद्द गर्ने तथा देशनिकाला प्रक्रिया कानुनअनुसार नै भएको हो वा होइन भन्ने विषयमा अध्यागमन विभागको आधिकारिक धारणा आवश्यक देखिन्छ।
अध्यागमन विभागको कार्यशैलीमाथि पनि प्रश्न
घटनासँगै नेपालमा लामो समयदेखि बसोबास तथा सामाजिक सेवामा संलग्न विदेशी नागरिकमाथि अध्यागमन प्रशासनले गर्ने व्यवहार, कानुनी सुरक्षा र मानवअधिकारको अवस्थाबारे पनि प्रश्न उठेको छ।
किमको परिवारले अध्यागमन विभागका महानिर्देशक रामचन्द्र तिवारी तथा केही कर्मचारीमाथि स्वेच्छाचारी व्यवहार गरेको आरोप लगाएको छ। उनीहरूले राजनीतिक पहुँचका आधारमा कर्मचारी नियुक्ति हुने गरेको तथा विदेशी नागरिकलाई विभिन्न आरोपमा द्रुत गतिमा देशनिकाला गर्ने गरिएको दाबीसमेत गरेका छन्।
यस्तै, महानिर्देशक तिवारीनिकट कर्मचारी तथा आफन्तसँग सम्बन्धित ट्राभल एजेन्सीमार्फत देशनिकालामा परेका विदेशी नागरिकलाई हवाई टिकट किन्न दबाब दिने गरिएको आरोप पनि परिवार तथा स्रोतले लगाएको छ।
परिवारले ‘सम्बन्धित एजेन्सीबाट टिकट नकिनेमा १० वर्षसम्म नेपाल प्रवेश गर्न नपाउने गरी फर्काइदिने’ भन्दै विदेशी नागरिकलाई डर–त्रास देखाउने गरिएको दाबी गरेको छ। तर यी आरोपहरूको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ।
निष्पक्ष अनुसन्धान आवश्यक
किममाथि लगाइएका आरोप सत्य भए नेपालको प्रचलित कानुनअनुसार निष्पक्ष अनुसन्धान र आवश्यक कारबाही हुनुपर्नेमा विवाद छैन। तर आरोपमात्रका आधारमा पर्याप्त अनुसन्धान, प्रमाण परीक्षण र कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरी कुनै व्यक्तिलाई देशनिकाला गर्नु उचित नहुने कानुनी तथा मानवअधिकारको आधारभूत सिद्धान्त हो।
त्यसैले किमको हकमा उनलाई लगाइएका आरोप के हुन्, त्यसका प्रमाण के छन्, भिसा किन रद्द गरियो, देशनिकालाको कानुनी आधार के हो र उनलाई आफ्नो पक्ष राख्ने पर्याप्त अवसर दिइएको छ कि छैन भन्ने प्रश्नको सम्बन्धित निकायबाट स्पष्ट जवाफ आवश्यक देखिन्छ।
साथै, अध्यागमन विभागका अधिकारी तथा कर्मचारीमाथि लगाइएका ट्राभल एजेन्सीसम्बन्धी आरोप पनि गम्भीर भएकाले सम्बन्धित निकायले आवश्यक छानबिन गरी सत्यतथ्य सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ।
एकातर्फ विदेशी नागरिकले नेपालको कानुन पालना गर्नुपर्ने दायित्व हुन्छ भने अर्कोतर्फ राज्यका निकायले पनि कानुनको समान प्रयोग, निष्पक्ष अनुसन्धान र प्राकृतिक न्यायको सिद्धान्त पालना गर्नुपर्ने हुन्छ।